Budowa rozpoczyna się na długo, zanim wbijesz przysłowiową łopatę. W zasadzie zanim będziesz mógł ją wbić, musisz mieć działkę, projekt i pozwolenie na budowę. Co to znaczy? To znaczy, że sama budowa zaczyna się od formalności! Potraktuję je jako pierwszy etap budowy. Zanim jednak przejdę do etapów budowy, odpowiem na pytanie, które zainspirowało mnie do napisania tego artykułu:

„Czy aby rozpocząć budowę, potrzebuję wcześniej przygotowanego harmonogramu?”

Teoretycznie, aby rozpocząć budowę nie potrzebujesz harmonogramu. Choć jak się domyślasz, nie pisałabym tego artykułu, gdybym uważała, że harmonogram jest zbędny! Podstawą harmonogramu są etapy budowy, czyli kolejność wykonywania prac. Najważniejsze jest, byś wiedział co po kolei robić. Dobrze przygotowany harmonogram oprócz wyznaczenia terminów dla poszczególnych prac, jest podstawą (punktem wyjściowym) do określenia kosztów budowy. Nie będę tutaj jednak rozwijać kwestii finansowych, te zagadnienia poruszam jak na razie jedynie w E-Booku „Co warto wiedzieć przed budową domu”.

Czytaj także: E-book „Co warto wiedzieć przed budową domu” już jest!

Przejdźmy zatem do etapów budowy! Opowiem co kiedy robić, jakich podwykonawców potrzebujesz na poszczególnych etapach oraz jaki jest zakres prac.

1. PRZYGOTOWANIE FORMALNE

Zakładam, że działkę już masz. Kolejnym krokiem jest skompletowanie dokumentacji potrzebnej do uzyskania pozwolenia na budowę.

ZAKRES PRAC:

  • Sprawdź zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jeśli Twojej działki nie obejmują zapisy MPZP, wystąp o wydanie decyzji o warunkach zabudowy;
  • Zleć ekspertyzę geotechniczną i wykonanie badania gruntu uprawnionemu geodecie;
  • Uzyskaj mapę zasadniczą (Wydział Geodezji i Kartografii w Starostwie Powiatowym) oraz sytuacyjno-wysokościową, tzw. mapę do celów projektowych, wykonaną przez uprawnionego geodetę;
  • Wybierz projekt typowy lub zleć wykonanie indywidualnego;
  • Zbierz dokumentację do pozwolenia na budowę lub zgłoszenia budowy;
  • Przygotuj dokumentację dotyczącą przyłączy mediów (zlecenie projektów branżowych, podpisanie umów przyłączeniowych, zgłoszenie budowy, odbiory i geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza, podpisanie umów o dostawę);
  • Zgłoś rozpoczęcie robót budowlanych;

Czytaj także: Co wpływa na koszt projektu? Skąd biorą się różnice w cenie oraz Wybór projektu między gotowym, a indywidualnym

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Geodeta (aktualizacja mapy do celów projektowych, naniesienie na nią przyłączy);
  • Architekt;
  • Geotechnik/ geolog;
  • Projektanci przyłączy;
  • Wykonawcy przyłączy;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Odbiór przyłączy;
  • Wykonanie kosztorysu inwestorskiego;

WSKAZÓWKA nr 1: Budowę możesz rozpocząć dopiero po otrzymaniu decyzji o pozwoleniu na budowę! Tymczasem jest to dobry moment na to, by przeprowadzić wstępne rozmowy z kierownikiem budowy, generalnym wykonawcą, czy firmami wykonawczymi. Zastanów się również, w jaki sposób budowa będzie zaopatrywana tzn. gdzie będziesz kupował materiały i skąd będziesz wynajmował sprzęt.

2. STAN ZEROWY

Ten etap budowy wymaga zabezpieczenia przed wilgocią i niskimi temperaturami, dlatego wykonuje się go najczęściej przed zimą. Przed rozpoczęciem robót budowlanych musisz zatrudnić kierownika budowy, który będzie odpowiedzialny za budowę oraz prowadzenie dziennika budowy.

Ważne! Przed rozpoczęciem prac budowlanych należy zgłosić rozpoczęcie robót budowlanych w Państwowym Inspektoracie Budowlanym. Do zawiadomienia dołączmy:

  • oświadczenie kierownik budowy o przejęciu obowiązku do kierowania budową;
  • kopię decyzji o pozwolenie na budowę.

PODSTAWOWY ZAKRES PRAC:

  • Ogrodzenie budowy i umieszczenie tablicy informacyjnej w widocznym miejscu;
  • Przygotowanie placu budowy (niwelacja terenu, zdjęcie humusu);
  • Wytyczenie budynku w terenie przez upragnionego geodetę;
  • Ułożenie podkładu betonowego;
  • Wykonanie fundamentów i podpiwniczenia, jeśli budynek jest podpiwniczony. Przy występowaniu wody gruntowej do głębokości wykopu, zawilgoceniu gruntu należy pamiętać o wykonaniu drenażu, który zabezpieczy fundamenty przed niekorzystnym działaniem wody;
  • Wykonanie izolacji części podziemnej;
  • Ułożenie podposadzkowych instalacji;
  • Wykonanie stropu nad piwnicą lub podłogi na gruncie w przypadku, gdy budynek nie jest podpiwniczony;

Ważne! Przy wykonywaniu fundamentów należy pamiętać o przerwach technologicznych ok. 7 dni dla lepszego związania betonu.

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Geodeta;
  • Wykonawcy części podziemnej;
  • Kierownik budowy;
  • Dostawcy materiałów budowlanych;

PRACE/ NA BUDOWIE

  • Kontrola i odbiór prac ulegających zakryciu;
  • Wpis kierownika do dziennika budowy potwierdzający wykonanie robót;

WSKAZÓWKA nr 2: Umów się już z ekipą murarską oraz dekarzem.

3. STAN SUROWY OTWARTY (SSO)

To etap, który warto przełożyć na miesiące wiosenne. Nie ma jeszcze stolarki okiennej i drzwiowej, ale są przygotowane otwory, które należy zabezpieczyć przed zimą.

ZAKRES PRAC:

  • Murowanie ścian, ścianek kolankowych i kominów;
  • Wykonanie stropów i schodów żelbetowych;
  • Wykonanie więźby dachowej, ułożenie izolacji, ocieplenia i pokrycia dachu;
  • Montaż rynien i wykonanie obróbek blacharskich;

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Ekipa murarska;
  • Dekarz;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Kontrola i odbiór robót;
  • Wpis kierownika do dziennika budowy potwierdzający wykonanie robót;

Wskazówka nr 3: przygotowanie do kolejnego etapu – umów ekipy wykończeniowe, zamów okna, drzwi, bramę garażową.

4. STAN SUROWY ZAMKNIĘTY (SSZ)

  • Montaż okien, drzwi i bramy garażowej;
  • Stawianie ścian działowych;

Czasem również położenie docelowego pokrycia dachu, jeśli wcześniej nie zostało położone.

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Monterzy stolarki okiennej i drzwiowej;
  • Murarze;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Kontrola i odbiór wykonanych prac;

Wskazówka nr 4: przygotowanie do kolejnego etapu – pamiętaj, żeby umówić ekipy instalacyjne! To jest też czas ostatecznej akceptacji projektów instalacji, wyboru oraz zakupu materiałów i urządzeń instalacyjnych.

5. INSTALACJE I TYNKI

ZAKRES PRAC

  • Wykonanie instalacji wewnętrznych (elektryka, wod-kan, gaz) bez montażu urządzeń;
  • Tynki i gładzie;
  • Ogrodzenie stałe;
  • Uporządkowanie placu budowy;
  • Zabezpieczenie budowy przed zimą (np. opróżnienie instalacji z wody);

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Elektryk;
  • Instalatorzy (gazowy, sanitarny itd);
  • Ekipa do tynków i gładzi;
  • Wykonawcy ogrodzenia;
  • Kominiarz;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Próby i odbiór instalacji;
  • Sprawdzenie i odbiór instalacji przez uprawnionych instalatorów;
  • Sprawdzenie przewodów kominowych i wentylacyjnych;
  • Kontrola i odbiór robót wykończeniowych;
  • Wpisy do dziennika budowy potwierdzające wyżej wymienione odbiory;

WSKAZÓWKA nr 5: Po wykonaniu instalacji należy je odpowiednio przetestować! Przygotowanie do kolejnego etapu: zaplanuj umeblowanie pomieszczeń, wybierz i zakup materiały wykończeniowe oraz wyposażenie, a także umów ekipy wykończeniowe.

6. PRACE WYKOŃCZENIOWE I MONTAŻOWE

ZAKRES PRAC

  • Montaż urządzeń grzewczych (kocioł, grzejniki, kominek itp.);
  • Prace wykończeniowe wewnątrz: wykończenie łazienek i biały montaż, wykończenie kuchni, ułożenie podłóg (parkietu i paneli podłogowych), ocieplenie i wykończenie poddasza, malowanie ścian, instalacja gniazdek elektrycznych, montaż parapetów i drzwi wewnętrznych;
  • Powykonawcza inwentaryzacja geodezyjna;
  • Wykonanie elewacji (ocieplenie, tynkowanie, montaż parapetów zewnętrznych, rolet i elementów dekoracyjnych);
  • Wykonanie tarasu, chodnika, podjazdu;

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Instalatorzy urządzeń;
  • Glazurnik, płytkarz, stolarz itd.
  • Geodeta;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Kontrola i odbiór robót wykończeniowych i montażowych;

7. ZAKOŃCZENIE BUDOWY – FORMALNOŚCI

Na tym etapie kończymy wszystkie sprawy formalne.

ZAKRES PRAC:

  • Zawiadomienie o zakończeniu budowy albo złożenie wniosku o pozwolenie na użytkowanie (gdy w planach jest zamieszkanie w nieukończonym domu);
  • Wniosek o nadanie numeru porządkowego;
  • Zamieszkanie;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Odbiór budynku przez nadzór budowlany. W przypadku, gdy konieczne było pozwolenie na użytkowanie.

WSKAZÓWKA nr 6: Kompletny wniosek składamy do właściwego nadzoru budowlanego. Do wniosku dołączmy: dziennik budowy, oświadczenie kierownika budowy dotyczące zagospodarowania terenu oraz zgodności wykonanych robót budowlanych z projektem, potwierdzenie odbioru przyłączy, powykonawczą inwentaryzację geodezyjną.

Ważnym czynnikiem wpływającym na czas budowy jest technologia i system budowy. Jeśli zdecydujemy się na budowę domu w technologii prefabrykowanej, ma to również wpływ na kolejność wykonywania prac. Nie mniej wyżej wymienione informacje powinny Ci przybliżyć, jak mniej więcej wygląda realizacja robót domu jednorodzinnego. Niektóre z wyżej wymienionych prac mogą być realizowane równolegle.

Dziękuję, że przeczytałaś / przeczytałeś mój artykuł. Podziel się nim ze znajomymi. A jeśli jakichś informacji Ci brakuje, chcesz wiedzieć więcej – daj mi znać w komentarzu, co jeszcze chciałbyś wiedzieć! 🙂

Wasze pytania

Pyt. 1 Kiedy powinnam zatrudnić kierownika budowy? – Kierownika budowy należy zatrudnić przed rozpoczęciem robót budowlanych.

Pyt. 2 Co powinien zawierać harmonogram, oprócz etapów budowy? Termin wykonywania poszczególnych prac z uwzględnieniem koniecznych przerw technologicznych. Pamiętajmy, że są etapy budowy, których nie należy przerywać.

Pyt. 3 Czy do pozwolenia na budowę potrzebna jest opinia geotechniczna? – Tak, bez odpowiedniego zakresu badań geotechnicznych, nie uzyskamy pozwolenia na budowę.

Architekt pisze

Postaw mi kawę na buycoffee.to

Budowa rozpoczyna się na długo, zanim wbijesz przysłowiową łopatę. W zasadzie zanim będziesz mógł ją wbić, musisz mieć działkę, projekt i pozwolenie na budowę. Co to znaczy? To znaczy, że sama budowa zaczyna się od formalności! Potraktuję je jako pierwszy etap budowy. Zanim jednak przejdę do etapów budowy, odpowiem na pytanie, które zainspirowało mnie do napisania tego artykułu:

„Czy aby rozpocząć budowę, potrzebuję wcześniej przygotowanego harmonogramu?”

Teoretycznie, aby rozpocząć budowę nie potrzebujesz harmonogramu. Choć jak się domyślasz, nie pisałabym tego artykułu, gdybym uważała, że harmonogram jest zbędny! Podstawą harmonogramu są etapy budowy, czyli kolejność wykonywania prac. Najważniejsze jest, byś wiedział co po kolei robić. Dobrze przygotowany harmonogram oprócz wyznaczenia terminów dla poszczególnych prac, jest podstawą (punktem wyjściowym) do określenia kosztów budowy. Nie będę tutaj jednak rozwijać kwestii finansowych, te zagadnienia poruszam jak na razie jedynie w E-Booku „Co warto wiedzieć przed budową domu”.

Czytaj także: E-book „Co warto wiedzieć przed budową domu” już jest!

Przejdźmy zatem do etapów budowy! Opowiem co kiedy robić, jakich podwykonawców potrzebujesz na poszczególnych etapach oraz jaki jest zakres prac.

1. PRZYGOTOWANIE FORMALNE

Zakładam, że działkę już masz. Kolejnym krokiem jest skompletowanie dokumentacji potrzebnej do uzyskania pozwolenia na budowę.

ZAKRES PRAC:

  • Sprawdź zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub jeśli Twojej działki nie obejmują zapisy MPZP, wystąp o wydanie decyzji o warunkach zabudowy;
  • Zleć ekspertyzę geotechniczną i wykonanie badania gruntu uprawnionemu geodecie;
  • Uzyskaj mapę zasadniczą (Wydział Geodezji i Kartografii w Starostwie Powiatowym) oraz sytuacyjno-wysokościową, tzw. mapę do celów projektowych, wykonaną przez uprawnionego geodetę;
  • Wybierz projekt typowy lub zleć wykonanie indywidualnego;
  • Zbierz dokumentację do pozwolenia na budowę lub zgłoszenia budowy;
  • Przygotuj dokumentację dotyczącą przyłączy mediów (zlecenie projektów branżowych, podpisanie umów przyłączeniowych, zgłoszenie budowy, odbiory i geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza, podpisanie umów o dostawę);
  • Zgłoś rozpoczęcie robót budowlanych;

Czytaj także: Co wpływa na koszt projektu? Skąd biorą się różnice w cenie oraz Wybór projektu między gotowym, a indywidualnym

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Geodeta (aktualizacja mapy do celów projektowych, naniesienie na nią przyłączy);
  • Architekt;
  • Geotechnik/ geolog;
  • Projektanci przyłączy;
  • Wykonawcy przyłączy;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Odbiór przyłączy;
  • Wykonanie kosztorysu inwestorskiego;

WSKAZÓWKA nr 1: Budowę możesz rozpocząć dopiero po otrzymaniu decyzji o pozwoleniu na budowę! Tymczasem jest to dobry moment na to, by przeprowadzić wstępne rozmowy z kierownikiem budowy, generalnym wykonawcą, czy firmami wykonawczymi. Zastanów się również, w jaki sposób budowa będzie zaopatrywana tzn. gdzie będziesz kupował materiały i skąd będziesz wynajmował sprzęt.

2. STAN ZEROWY

Ten etap budowy wymaga zabezpieczenia przed wilgocią i niskimi temperaturami, dlatego wykonuje się go najczęściej przed zimą. Przed rozpoczęciem robót budowlanych musisz zatrudnić kierownika budowy, który będzie odpowiedzialny za budowę oraz prowadzenie dziennika budowy.

Ważne! Przed rozpoczęciem prac budowlanych należy zgłosić rozpoczęcie robót budowlanych w Państwowym Inspektoracie Budowlanym. Do zawiadomienia dołączmy:

  • oświadczenie kierownik budowy o przejęciu obowiązku do kierowania budową;
  • kopię decyzji o pozwolenie na budowę.

PODSTAWOWY ZAKRES PRAC:

  • Ogrodzenie budowy i umieszczenie tablicy informacyjnej w widocznym miejscu;
  • Przygotowanie placu budowy (niwelacja terenu, zdjęcie humusu);
  • Wytyczenie budynku w terenie przez upragnionego geodetę;
  • Ułożenie podkładu betonowego;
  • Wykonanie fundamentów i podpiwniczenia, jeśli budynek jest podpiwniczony. Przy występowaniu wody gruntowej do głębokości wykopu, zawilgoceniu gruntu należy pamiętać o wykonaniu drenażu, który zabezpieczy fundamenty przed niekorzystnym działaniem wody;
  • Wykonanie izolacji części podziemnej;
  • Ułożenie podposadzkowych instalacji;
  • Wykonanie stropu nad piwnicą lub podłogi na gruncie w przypadku, gdy budynek nie jest podpiwniczony;

Ważne! Przy wykonywaniu fundamentów należy pamiętać o przerwach technologicznych ok. 7 dni dla lepszego związania betonu.

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Geodeta;
  • Wykonawcy części podziemnej;
  • Kierownik budowy;
  • Dostawcy materiałów budowlanych;

PRACE/ NA BUDOWIE

  • Kontrola i odbiór prac ulegających zakryciu;
  • Wpis kierownika do dziennika budowy potwierdzający wykonanie robót;

WSKAZÓWKA nr 2: Umów się już z ekipą murarską oraz dekarzem.

3. STAN SUROWY OTWARTY (SSO)

To etap, który warto przełożyć na miesiące wiosenne. Nie ma jeszcze stolarki okiennej i drzwiowej, ale są przygotowane otwory, które należy zabezpieczyć przed zimą.

ZAKRES PRAC:

  • Murowanie ścian, ścianek kolankowych i kominów;
  • Wykonanie stropów i schodów żelbetowych;
  • Wykonanie więźby dachowej, ułożenie izolacji, ocieplenia i pokrycia dachu;
  • Montaż rynien i wykonanie obróbek blacharskich;

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Ekipa murarska;
  • Dekarz;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Kontrola i odbiór robót;
  • Wpis kierownika do dziennika budowy potwierdzający wykonanie robót;

Wskazówka nr 3: przygotowanie do kolejnego etapu – umów ekipy wykończeniowe, zamów okna, drzwi, bramę garażową.

4. STAN SUROWY ZAMKNIĘTY (SSZ)

  • Montaż okien, drzwi i bramy garażowej;
  • Stawianie ścian działowych;

Czasem również położenie docelowego pokrycia dachu, jeśli wcześniej nie zostało położone.

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Monterzy stolarki okiennej i drzwiowej;
  • Murarze;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Kontrola i odbiór wykonanych prac;

Wskazówka nr 4: przygotowanie do kolejnego etapu – pamiętaj, żeby umówić ekipy instalacyjne! To jest też czas ostatecznej akceptacji projektów instalacji, wyboru oraz zakupu materiałów i urządzeń instalacyjnych.

5. INSTALACJE I TYNKI

ZAKRES PRAC

  • Wykonanie instalacji wewnętrznych (elektryka, wod-kan, gaz) bez montażu urządzeń;
  • Tynki i gładzie;
  • Ogrodzenie stałe;
  • Uporządkowanie placu budowy;
  • Zabezpieczenie budowy przed zimą (np. opróżnienie instalacji z wody);

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Elektryk;
  • Instalatorzy (gazowy, sanitarny itd);
  • Ekipa do tynków i gładzi;
  • Wykonawcy ogrodzenia;
  • Kominiarz;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Próby i odbiór instalacji;
  • Sprawdzenie i odbiór instalacji przez uprawnionych instalatorów;
  • Sprawdzenie przewodów kominowych i wentylacyjnych;
  • Kontrola i odbiór robót wykończeniowych;
  • Wpisy do dziennika budowy potwierdzające wyżej wymienione odbiory;

WSKAZÓWKA nr 5: Po wykonaniu instalacji należy je odpowiednio przetestować! Przygotowanie do kolejnego etapu: zaplanuj umeblowanie pomieszczeń, wybierz i zakup materiały wykończeniowe oraz wyposażenie, a także umów ekipy wykończeniowe.

6. PRACE WYKOŃCZENIOWE I MONTAŻOWE

ZAKRES PRAC

  • Montaż urządzeń grzewczych (kocioł, grzejniki, kominek itp.);
  • Prace wykończeniowe wewnątrz: wykończenie łazienek i biały montaż, wykończenie kuchni, ułożenie podłóg (parkietu i paneli podłogowych), ocieplenie i wykończenie poddasza, malowanie ścian, instalacja gniazdek elektrycznych, montaż parapetów i drzwi wewnętrznych;
  • Powykonawcza inwentaryzacja geodezyjna;
  • Wykonanie elewacji (ocieplenie, tynkowanie, montaż parapetów zewnętrznych, rolet i elementów dekoracyjnych);
  • Wykonanie tarasu, chodnika, podjazdu;

POTRZEBNI WYKONAWCY:

  • Instalatorzy urządzeń;
  • Glazurnik, płytkarz, stolarz itd.
  • Geodeta;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Kontrola i odbiór robót wykończeniowych i montażowych;

7. ZAKOŃCZENIE BUDOWY – FORMALNOŚCI

Na tym etapie kończymy wszystkie sprawy formalne.

ZAKRES PRAC:

  • Zawiadomienie o zakończeniu budowy albo złożenie wniosku o pozwolenie na użytkowanie (gdy w planach jest zamieszkanie w nieukończonym domu);
  • Wniosek o nadanie numeru porządkowego;
  • Zamieszkanie;

PRACE/ NADZÓR BUDOWY:

  • Odbiór budynku przez nadzór budowlany. W przypadku, gdy konieczne było pozwolenie na użytkowanie.

WSKAZÓWKA nr 6: Kompletny wniosek składamy do właściwego nadzoru budowlanego. Do wniosku dołączmy: dziennik budowy, oświadczenie kierownika budowy dotyczące zagospodarowania terenu oraz zgodności wykonanych robót budowlanych z projektem, potwierdzenie odbioru przyłączy, powykonawczą inwentaryzację geodezyjną.

Ważnym czynnikiem wpływającym na czas budowy jest technologia i system budowy. Jeśli zdecydujemy się na budowę domu w technologii prefabrykowanej, ma to również wpływ na kolejność wykonywania prac. Nie mniej wyżej wymienione informacje powinny Ci przybliżyć, jak mniej więcej wygląda realizacja robót domu jednorodzinnego. Niektóre z wyżej wymienionych prac mogą być realizowane równolegle.

Dziękuję, że przeczytałaś / przeczytałeś mój artykuł. Podziel się nim ze znajomymi. A jeśli jakichś informacji Ci brakuje, chcesz wiedzieć więcej – daj mi znać w komentarzu, co jeszcze chciałbyś wiedzieć! 🙂

Wasze pytania

Pyt. 1 Kiedy powinnam zatrudnić kierownika budowy? – Kierownika budowy należy zatrudnić przed rozpoczęciem robót budowlanych.

Pyt. 2 Co powinien zawierać harmonogram, oprócz etapów budowy? Termin wykonywania poszczególnych prac z uwzględnieniem koniecznych przerw technologicznych. Pamiętajmy, że są etapy budowy, których nie należy przerywać.

Pyt. 3 Czy do pozwolenia na budowę potrzebna jest opinia geotechniczna? – Tak, bez odpowiedniego zakresu badań geotechnicznych, nie uzyskamy pozwolenia na budowę.

Udostępnij post!

2 komentarze

  1. Agnieszka 27 września 2022 at 09:23 - Reply

    Czy mogłabym prosić o listę ” To do” dla domku letniskowego 50m2. Procedura pewnie uproszczona, ale jednak